
سحر کاظمی پور، زنبوردار و دانشجوی کارشناسی ارشد زنبور عسل، فعالیت خود را از سال ۱۳۸۹ با یک کندو آغاز کرده و امروز علاوه بر تولید عسل، گرده گل و ژل رویال، در زمینه فرآوری و تولید محصولات متنوع زنبور عسل نیز فعالیت میکند. او در گفتوگو با «نبض ایران» از چالشهای زنبورداری، افزایش هزینههای تولید، ضرورت آگاهیبخشی درباره اهمیت زنبور عسل و مشکلات زنان زنبوردار سخن گفت.
به گزارش نبض ایران، سحر کاظمی پور از زنبورداران استان البرز است که مسیر فعالیت خود را از یک کندو آغاز کرده و طی ۱۴ سال، تجربه خود را در تولید و فرآوری محصولات زنبور عسل توسعه داده است.
او درباره آغاز فعالیت خود میگوید: «اولین فعالیت زنبورداری من در سال ۱۳۸۹ با یک کندو آغاز شد. در سال ۱۳۹۰ از طریق جهاد کشاورزی و دریافت تسهیلات مشاغل خانگی توانستم تعداد کندوها را افزایش دهم و بهمرور هر سال فعالیت خود را توسعه دادم.»
کاظمی پور که در مقطع کارشناسی در رشته کامپیوتر تحصیل کرده است، درباره ورودش به زنبورداری توضیح میدهد: «در آن سالها شغل مناسبی که مرتبط با رشته تحصیلیام باشد پیدا نمیکردم. از طریق دورههایی که جهاد کشاورزی برگزار کرد وارد این حوزه شدم و بهمرور به این موجود شگفتانگیز علاقهمند شدم.»
از تولید عسل تا فرآوری محصولات زنبور عسل
به گفته این زنبوردار البرزی، فعالیت او در ابتدا به تولید محصولات اصلی زنبور عسل محدود بود، اما با گذشت زمان به سمت فرآوری و ایجاد ارزش افزوده حرکت کرد.
وی افزود: «در ابتدا فقط محصولات اصلی زنبور عسل مانند عسل و گرده گل را تولید میکردم. در سالهای بعد تولید ژل رویال و موم را هم آغاز کردم و در سالهای اخیر به فرآوری محصولات زنبور عسل به دلیل ارزش افزودهای که ایجاد میکند، روی آوردهام.»
سرکه عسل، شمع موم زنبور عسل، عصاره و اسپری الکلی برهموم، صابون عسل، رژلب و بالم لب با موم زنبور عسل، عسل و موم برای تولید پماد، پولیش چوب و چرم از جمله محصولاتی است که این زنبوردار تولید میکند.

فعالیت با یک کندو و رسیدن به ۱۸۰ کندو
کاظمی پور درباره روند توسعه فعالیت خود نیز اظهار کرد: «من با یک کندو شروع کردم. در سال ۱۳۹۰ با استفاده از تسهیلات مشاغل خانگی تعداد کندوها به ۱۰ رسید و پس از آن نیز بهمرور تعداد کندوها را افزایش دادم.»
در ادامه تشریح کرد: «در مقطعی تا ۱۸۰ کندو را مدیریت کردم، اما به دلیل شرایط اقتصادی و افزایش هزینهها، برای اینکه با احتیاط و ریسک کمتری فعالیت کنم، تعداد کندوها را کاهش دادم و در حال حاضر با حدود ۷۰ تا ۸۰ کندو به فعالیت ادامه میدهم.»
شروع فعالیت با وام پنج میلیون تومانی
این زنبوردار درباره استفاده از تسهیلات بانکی نیز گفت: «از همان سالهای نخست با دریافت تسهیلات زنبورداری از جهاد کشاورزی کارم را پیش بردم. در سال ۱۳۹۰ با وام پنج میلیون تومانی فعالیت خود را بهصورت جدی آغاز کردم و در ادامه نیز از تسهیلات بانکهای مختلف استفاده کردم.»
افزایش هزینهها؛ یکی از مهمترین چالشهای زنبورداران
کاظمی پور افزایش هزینههای تولید را یکی از مشکلات جدی امروز زنبورداران دانست و گفت: «در چند ماه اخیر شرایط اقتصادی باعث شده فعالیت را کوچکتر کنم. هزینههای ایابوذهاب، دارو، تغذیه و سایر هزینههای نگهداری زنبورها افزایش پیدا کرده است.»
وی با اشاره به ضرورت تغذیه دستی در برخی دورهها توضیح داد: «عسلی که تولید میکنم صددرصد طبیعی است. وقتی زنبورستان را جابهجا میکنیم ممکن است در منطقه جدید پوشش گیاهی و گل کافی وجود نداشته باشد و مجبور شویم مدیریت تغذیه را انجام دهیم. در چنین شرایطی به شکر نیاز داریم و افزایش قیمت شکر فشار زیادی به زنبورداران وارد کرده است.»
زنبورداری برای زنان؛ چالشهای متفاوت
این زنبوردار البرزی معتقد است زنان زنبوردار در برخی زمینهها با دشواریهای بیشتری مواجه هستند.
او گفت: «در بحث تولید، فروش و بسیاری از مسائل چالش داریم. بهعنوان یک خانم زنبوردار، بحث امنیت خودمان و امنیت زنبورستان اهمیت زیادی دارد. نمیتوان مانند برخی آقایان در هر شرایطی در کنار زنبورها مستقر شد و شب را در زنبورستان گذراند.»
کاظمی پور با قدردانی از همکاری جهاد کشاورزی شهرستانهای محل فعالیت خود افزود: «خوشبختانه تاکنون جهاد کشاورزی شهرستان در موضوعاتی که با آنها مواجه شدهایم همکاری خوبی داشته است.»
ضرورت آگاهی کشاورزان از نقش زنبور عسل
او یکی از مهمترین موضوعات مورد نیاز صنعت زنبورداری را افزایش آگاهی کشاورزان و مردم نسبت به نقش زنبور عسل عنوان کرد و گفت: «در کشورهای دیگر گاهی به زنبوردار برای حضور در یک مزرعه و انجام گردهافشانی هزینه پرداخت میشود، چون زنبور عسل میتواند میزان محصول باغ و مزرعه را چندین برابر افزایش دهد.»
کاظمی پور ادامه داد: «اما در کشور ما گاهی زنبوردار باید کشاورز را متقاعد کند که حضور زنبورها در مزرعه یک رابطه برد ـ برد است و هر دو طرف از آن سود میبرند.»
سموم کشاورزی؛ تهدیدی برای زنبورها
این زنبوردار درباره ضرورت هماهنگی میان زنبورداران و کشاورزان نیز اظهار کرد: «وقتی زنبورستان را مستقر میکنیم باید در شعاع حداقل پنج کیلومتری از وضعیت استفاده از سموم و آفتکشهای کشاورزی اطلاع داشته باشیم.»
وی افزود: «آب مورد استفاده زنبورها نیز باید سالم باشد. سموم و کودهای شیمیایی که بهصورت نامناسب و در زمان نامناسب استفاده میشوند، میتوانند برای زنبور عسل خطرناک باشند.»
به گفته کاظمی پور، مدیریت زنبورستان تنها به مراقبت از کندوها محدود نیست و زنبوردار باید شرایط آبوهوا، زمین، منابع آب، پوشش گیاهی و حتی تعامل با افراد و کشاورزان منطقه را نیز مدیریت کند.
چالش بعدی؛ فروش محصول
کاظمی پور مرحله فروش را یکی دیگر از بخشهای دشوار زنجیره زنبورداری دانست و گفت: «وقتی محصول را برداشت میکنید، تازه باید بستهبندی و بازار فروش آن را پیدا کنید. دلال معمولاً محصول را با قیمت پایینتر خریداری میکند تا خودش نیز سود داشته باشد، اما زنبوردار برای تولید آن با مسائل مختلفی از شرایط جوی و آفات گرفته تا مشکلات محیطی مواجه بوده است.»
مقابله با «کنه واروآ» با روشهای ارگانیک
این زنبوردار یکی از بیماریها و آفات مهم زنبور عسل را کنه واروآ عنوان کرد و درباره روش مقابله با آن گفت: «کنه واروآ یکی از آفات مهم داخل کندو است که با افزایش جمعیت زنبورها در فصل بهار، فعالیت و زاد و ولد آن نیز افزایش پیدا میکند.»
او توضیح داد: «این کنه روی بدن زنبور قرار میگیرد و از مایعات بدن زنبور تغذیه میکند. در نتیجه زنبور ضعیف و نحیف میشود، طول عمرش کاهش پیدا میکند و توان پرواز و فعالیت آن پایین میآید. علاوه بر این، کنه واروآ میتواند زمینهساز انتقال بیماریهای ویروسی نیز باشد و در صورت کنترل نشدن، حتی کلنی را از بین ببرد.»
کاظمیپور افزود: «از فصل بهار اقدامات پیشگیرانه را آغاز میکنم و تلاش دارم از داروهای ارگانیک مانند اسید اگزالیک و اسید فرمیک استفاده کنم. این مواد به روشهای مختلف از جمله پاششی و روشهای دیگر برای کنترل کنه مورد استفاده قرار میگیرند.»
لزوم معرفی بیشتر محصولات زنبور عسل
او همچنین بر ضرورت آشنایی مردم با محصولات متنوع زنبور عسل تأکید کرد و گفت: «در گذشته بیشتر مردم فقط عسل را میشناختند، اما در سالهای اخیر ژل رویال، گرده گل و موم نیز بیشتر شناخته شدهاند.»
کاظمی پور با اشاره به ارزش غذایی گرده گل افزود: «گرده گل بهعنوان یک سوپرفود طبیعی و منبعی از مواد مغذی مورد توجه قرار گرفته است، اما هنوز در زمینه فرآوردههای زنبور عسل، ظرفیتهای زیادی وجود دارد که مردم کمتر با آنها آشنا هستند.»
ضرورت آگاهیرسانی عمومی درباره زنبور عسل
این زنبوردار پیشنهاد کرد برنامههای آگاهیرسانی درباره اهمیت زنبور عسل از سطح رسانهها فراتر رفته و به فضای شهری نیز برسد.
او گفت: «صداوسیما برنامههایی مانند “رویش” دارد و گاهی از استادان حوزه زنبور عسل برای معرفی این صنعت دعوت میشود، اما به نظر من امروز لازم است آگاهیرسانی در سطح شهر نیز انجام شود.»
کاظمی پور ادامه داد: «اگر در بیلبوردها و فضاهای شهری جایگاهی برای معرفی زنبور عسل، اهمیت آن و محصولات فرآوریشده این صنعت در نظر گرفته شود، میتواند تأثیر بیشتری در آگاهی عمومی داشته باشد.»
افزایش قیمت شکر و کوچک شدن زنبورستانها
این زنبوردار البرزی در پایان، افزایش شدید قیمت شکر را از دیگر مشکلات جدی این روزهای صنعت زنبورداری دانست و گفت: «افزایش بیرویه قیمت شکر فشار زیادی به زنبورداران وارد کرده و باعث شده برخی زنبورداران بزرگ فعالیت خود را متوقف کنند یا تعداد کندوهایشان را کاهش دهند.»
او تأکید کرد: «تولید و فروش عسل یکشبه اتفاق نمیافتد و زنبوردار برای رسیدن به محصول نهایی باید هزینه و زحمت زیادی متحمل شود.»
گفتوگو: مهدی حسنلو، خبرنگار ماهنامه برزگر و مدیر رسانه نبض ایران