
در ادامه همایش علمی یکروزه پیشگیری از سوءهاضمه، متخصصان درباره محدودیتهای رژیم کمفودمپ، ضرورت بازمعرفی تدریجی مواد غذایی و تفاوت سرعت غذا خوردن با تعداد دفعات جویدن بحث کردند. همچنین پیشنهاد شد یافتههای مطالعات تغذیهای از منظر طب ایرانی نیز بررسی شوند؛ پیشنهادی که برای ارزیابی علمی به پژوهشهای تکمیلی نیاز دارد.
در ادامه همایش علمی یکروزه پیشگیری از سوءهاضمه، بحثهای تخصصی درباره رژیم کمفودمپ، شیوه صحیح غذا خوردن و امکان بررسی نتایج مطالعات تغذیهای از منظر مکاتب مختلف پزشکی مطرح شد.
یکی از محورهای گفتوگو، ضرورت تفکیک سوءهاضمه از سایر اختلالات گوارشی و پرهیز از تجویز یکسان رژیمهای محدودکننده برای همه بیماران بود.
رژیم کمفودمپ چیست و چه محدودیتهایی دارد؟
رژیم کمفودمپ (Low-FODMAP) به کاهش مصرف گروهی از کربوهیدراتهای زنجیره کوتاه و قندهای خاص گفته میشود که در برخی افراد بهخوبی جذب نمیشوند و میتوانند علائمی مانند نفخ، درد شکمی و تغییرات اجابت مزاج ایجاد کنند.
این ترکیبات در برخی میوهها، سبزیجات، غلات، حبوبات و محصولات لبنی حاوی لاکتوز وجود دارند. مقدار مصرف نیز اهمیت دارد؛ برای مثال، ممکن است یک ماده غذایی در مقدار کم قابلتحمل باشد، اما مصرف مقدار بیشتر آن علائم ایجاد کند.
در مقابل، روغنها و گوشت، مرغ، ماهی و تخممرغ ساده معمولاً فودمپ قابلتوجهی ندارند. بااینحال، نوع فرآوری، مواد افزودنی و ترکیبات همراه غذا میتوانند در ارزیابی نهایی مؤثر باشند.
در این نشست تأکید شد که رژیم کمفودمپ، رژیمی محدودکننده است و نباید بهعنوان برنامهای دائمی برای همه بیماران استفاده شود. در الگوی رایج این رژیم، مرحله کاهش فودمپها معمولاً حدود دو تا شش هفته ادامه مییابد و پس از آن، مواد غذایی بهصورت مرحلهای و متناسب با تحمل فرد دوباره وارد برنامه غذایی میشوند.
هدف این فرایند، شناسایی غذاهای محرک و تعیین مقدار قابلتحمل آنهاست؛ نه حذف همیشگی گروههای غذایی. اجرای این رژیم، بهویژه در افراد دارای محدودیت غذایی متعدد یا خطر سوءتغذیه، بهتر است با راهنمایی متخصص تغذیه انجام شود.
همچنین باید توجه داشت که شواهد مربوط به رژیم کمفودمپ در کاهش علائم سندرم روده تحریکپذیر، از شواهد مربوط به کاربرد آن برای تمام مبتلایان به سوءهاضمه قویتر است. بنابراین، انتخاب این رژیم باید بر اساس تشخیص و الگوی علائم بیمار انجام شود.
آیا طب ایرانی میتواند به تفسیر نتایج مطالعات تغذیهای کمک کند؟
یکی دیگر از محورهای بحث، پیشنهاد بررسی نتایج مطالعات تغذیهای از منظر طب ایرانی بود. در این دیدگاه مطرح شد که شاید بتوان با ارزیابی ویژگیهای جمعیت مورد مطالعه و دستهبندیهای مزاجی مورد استفاده در طب ایرانی، تفاوت پاسخ افراد به برخی مداخلات غذایی را بهتر بررسی کرد.
بهعنوان نمونه، در بحث مربوط به زنجبیل و کاهش برخی علائم گوارشی، این فرضیه مطرح شد که ممکن است ویژگیهای افراد شرکتکننده در مطالعه در میزان پاسخ به مداخله نقش داشته باشد.
بااینحال، این دیدگاه در حد یک فرضیه پژوهشی است و نمیتوان بدون بررسی مستقیم دادهها نتیجه گرفت که اثربخشی یک ماده غذایی به مزاج افراد ارتباط دارد. برای آزمودن این فرضیه، لازم است مطالعاتی با روششناسی مشخص، معیارهای از پیش تعیینشده برای ارزیابی مزاج، گروههای مقایسه مناسب و شاخصهای معتبر سنجش علائم انجام شود.
چنین پژوهشهایی میتوانند زمینه گفتوگوی علمی میان رویکردهای مختلف پزشکی را فراهم کنند؛ مشروط بر اینکه فرضیهها از نتایج اثباتشده تفکیک شوند.
سرعت غذا خوردن مهمتر از شمردن تعداد جویدنهاست
در بخش دیگری از نشست، درباره نقش جویدن و سرعت غذا خوردن در کنترل علائم گوارشی گفتوگو شد. یکی از نکات مطرحشده این بود که توصیه به جویدن هر لقمه به تعداد ثابت، مانند ۴۰ بار، پشتوانه پژوهشی کافی برای تبدیل شدن به یک دستور عمومی ندارد و در عمل نیز برای همه غذاها قابل اجرا نیست.
غذاهای نرم، مایعات، برنج، گوشت و سایر مواد جامد از نظر نیاز به جویدن یکسان نیستند. توانایی جویدن افراد نیز متفاوت است. ازاینرو، بهجای تأکید بر یک عدد ثابت، بهتر است بر آهسته غذا خوردن، برداشتن لقمههای کوچکتر و توجه به فرایند خوردن تمرکز شود.
در این رویکرد، فرد باید فرصت کافی برای خوردن داشته باشد و از برداشتن لقمه بعدی پیش از پایان خوردن لقمه قبلی پرهیز کند. همچنین کاهش حواسپرتی هنگام غذا خوردن و توجه به حجم مصرفی میتواند به اصلاح این رفتار کمک کند.
البته این توصیه به معنای کماهمیت دانستن جویدن نیست؛ جویدن متناسب با بافت غذا بخشی از فرایند طبیعی گوارش است. نکته اصلی، پرهیز از تبدیل توصیههای عمومی به دستورهای عددی و غیرقابل اجراست.
چهار توصیه تغذیهای برای کاهش علائم سوءهاضمه
در جمعبندی کوتاه یکی از سخنرانان، چهار محور برای مدیریت تغذیهای سوءهاضمه مطرح شد:
- کنترل حجم وعدهها: وعدههای کوچکتر و متناسب با تحمل فرد ممکن است احساس پری و ناراحتی پس از غذا را کاهش دهند.
- توجه به چربی غذا: غذاهای پرچرب در برخی افراد میتوانند علائم را تشدید کنند؛ بنابراین بررسی ارتباط مصرف آنها با نشانههای بیمار اهمیت دارد.
- شناسایی محرکهای فردی: نوشیدنیهای گازدار، مصرف زیاد قهوه و کافئین و برخی مواد غذایی ممکن است در بعضی افراد علائم را افزایش دهند، اما حذف آنها باید بر اساس تحمل فرد انجام شود.
- آهسته غذا خوردن: کاهش سرعت خوردن و جویدن متناسب با بافت غذا میتواند به مدیریت حجم مصرفی و بهبود تحمل غذا کمک کند.
در مجموع، مباحث این همایش بر ضرورت پرهیز از نسخههای غذایی یکسان برای همه مبتلایان به سوءهاضمه تأکید داشت. تنظیم حجم وعدهها، شناسایی محرکهای اختصاصی، توجه به کفایت تغذیهای و بازمعرفی مرحلهای مواد غذایی، در کنار ارزیابی تخصصی، میتوانند مبنای رویکردی فردمحور در مدیریت این اختلال باشند.