با تأکید بر اینکه شورایاریها از ابتدا با رویکرد مسجدمحوری و ضدتمرکز شکل گرفتند، باید اذعان کرد که در مقطعی نه نماز جمعه، نه سینما، نه تئاتر و نه هیچیک از مظاهر حیات اجتماعی امکان بروز نداشت. این خلأ اجتماعی، ضرورت ایجاد یک سازوکار هماهنگ و میدانی را دوچندان کرد.
تهران با تکیه بر محلهمحوری و مشارکت مردمی، یکی از متفاوتترین دورههای مدیریت شهری خود را تجربه میکند؛ مسیری که از مهار بحران کرونا و بازگشت حیات اجتماعی آغاز شد و امروز به برگزاری جشنهای میلیونی و تقویت سرمایه اجتماعی در محلات رسیده است.
در همین راستا، شهرداری تهران نخستین قرارگاه خود را با عنوان «قرارگاه سلامت» و در کنار دولت شهید آیتالله رئیسی راهاندازی کرد. نتیجه این اقدام، پس از ورود واکسن، تجربهای کمنظیر در مدیریت بحران بود؛ بهطوریکه در مدتزمانی کوتاه، ۸۷ درصد واکسیناسیون شهر تهران محقق شد و شهر به زندگی بازگشت.
شهری که روزگاری تلخی از دست دادن روزانه حدود ۷۰۰ هموطن بر اثر کرونا را تجربه میکرد، شهری که قفل شده و سبک زندگی در آن متوقف شده بود و عملاً به یک فضای مجازی بدل شده بود، بار دیگر توانست به حیات اجتماعی بازگردد. این بازگشت، حاصل همت جمعی و پیوستن ورزشگاهها، فرهنگسراها و تمامی مجموعههای شهری به یک حرکت مشترک بود.
طراحی قرارگاهی؛ شرط تحقق حرکتهای جمعی
در ادامه، با شکلگیری قرارگاههای تخصصی از جمله قرارگاه فرهنگی، بستر تعریف و اجرای حرکتهای جمعی فراهم شد؛ حرکتهایی که بدون طراحی قرارگاهی امکانپذیر نبود. نمونه بارز آن، برگزاری اجتماع بزرگ نیمه شعبان در مسیر میدان هفتتیر تا ولیعصر(عج) بود که یکی از اجتماعات موفق مردمی تهران در سالهای اخیر به شمار میآید.
امروز نزدیک به دو هزار مجموعه مردمی در کنار مدیریت شهری قرار گرفتهاند تا به بهبود حالوهوای فرهنگی و اجتماعی تهران کمک کنند. زمانی که هدفگذاری برای نشاط اجتماعی، شادیهای جمعی و جشنهای میلیونی در دستور کار قرار گرفت، کمتر مجموعهای باور داشت که تهران به نقطهای برسد که میزبان جشنهای میلیونی غدیر، «امامرضاییها» و «امامزمانیها» باشد؛ آن هم در شرایطی چون باران و سرما.
این دستاوردها بدون حضور و مشارکت مستقیم مردم و مجموعههای مردمی، به هیچوجه ممکن نبود. نقشآفرینی مردم، پایه اصلی موفقیت این رویکرد بوده است.
مردمیسازی؛ نقطه عطف مدیریت شهری در این دوره
در این دوره، حوزه مردمیسازی شاهد رشد اساسی در طراحی مدیریت شهری بوده است. بر اساس مصوبات شورای شهر و برنامههای تحولی شهرداری تهران، تحول در چهار بُعد طراحی شد که مهمترین رکن آن، تحول نرمافزاری بود؛ تحولی با محوریت شهر انسانمحور و شهروندمحور.
وجه تمایز این دوره از مدیریت شهری با ادوار گذشته در همین نکته نهفته است:
این مدیریت با یک گفتمان بر سر کار آمد. مردم به دلیل اعتماد به گفتمان انقلاب اسلامی به مدیریت شهری اعتماد کردند و این اعتماد، با عملکرد و دستاوردها پاسخ داده شد.
محلات؛ کانون امنیت و سرمایه اجتماعی
امروز توجه ویژهای به موضوع محلات وجود دارد؛ از سوی دولت، رئیسجمهور، شورای عالی امنیت ملی و در عین حال، از سوی دشمن که طراحیهای خود را نیز محلهمحور کرده است. امنیت مردمپایه محلی، همواره یکی از ستونهای استواری جمهوری اسلامی بوده است.
شهرداری تهران در این حوزه از یک تجربه انباشته چندینساله برخوردار است که میتواند به الگویی ملی تبدیل شود. وجود زیرساخت قانونی «نظامنامه محلات»، شکلگیری هیئت امنای محلات و کنار هم قرار گرفتن ارکان مؤثر هر محله، سرمایهای انسانی و اجتماعی بیبدیل ایجاد کرده است.
امروز در تهران:
- حدود ۸۰۰ مسجد آرمانی
- نزدیک به همین تعداد مدرسه آرمانی
- حدود ۱۰۰ دانشگاه آرمانی
و مجموعههای آرمانی در سطوح مختلف در حال شکلگیری و فعالیت هستند.
ضرورت ملی شدن الگوی محلهمحور
این زیرساخت، پدیدهای ارزشمند در اختیار جمهوری اسلامی است که میتواند برای تمام کشور، استانها و شهرها الگو باشد. تحقق این هدف، نیازمند رایزنی و همکاری بیشتر با دولت است تا این الگو ضمن تکمیل و توسعه، بهصورت ملی اجرایی شود.
در پایان، قدردانی از تمامی فعالان محلات، مدیران گذشته و فعلی، اعضای هیئتهای امنا و نیروهای جهادی که سالها خالصانه و مخلصانه بار مسئولیت را بر دوش کشیدند، وظیفهای انکارناپذیر است. کار محلهمحور، کاری سخت، ظریف و نیازمند صبر و اشراف میدانی است؛ اما ثمرات آن امروز بهوضوح در سطح شهر تهران قابل مشاهده است.
- امید است با تداوم این مسیر و همافزایی میان مردم و مدیریت شهری، بتوان با توکل به خداوند متعال و در سایه رضایت الهی، خدمتگزاری شایستهتری برای مردم رقم زد.
- حدود ۸۰۰ مسجد آرمانی
- نزدیک به همین تعداد مدرسه آرمانی
- حدود ۱۰۰ دانشگاه آرمانی
و مجموعههای آرمانی در سطوح مختلف در حال شکلگیری و فعالیت هستند.
ضرورت ملی شدن الگوی محلهمحور
این زیرساخت، پدیدهای ارزشمند در اختیار جمهوری اسلامی است که میتواند برای تمام کشور، استانها و شهرها الگو باشد. تحقق این هدف، نیازمند رایزنی و همکاری بیشتر با دولت است تا این الگو ضمن تکمیل و توسعه، بهصورت ملی اجرایی شود.
در پایان، قدردانی از تمامی فعالان محلات، مدیران گذشته و فعلی، اعضای هیئتهای امنا و نیروهای جهادی که سالها خالصانه و مخلصانه بار مسئولیت را بر دوش کشیدند، وظیفهای انکارناپذیر است. کار محلهمحور، کاری سخت، ظریف و نیازمند صبر و اشراف میدانی است؛ اما ثمرات آن امروز بهوضوح در سطح شهر تهران قابل مشاهده است.
امید است با تداوم این مسیر و همافزایی میان مردم و مدیریت شهری، بتوان با توکل به خداوند متعال و در سایه رضایت الهی، خدمتگزاری شایستهتری برای مردم رقم زد.