نبض ایران – شهر مشکان از توابع شهرستان خوشاب در استان خراسان رضوی، علاوه بر پیشینه تاریخی و فرهنگی، به دلیل ظرفیتهای ارزشمند کشاورزی و تولید محصولات باغی و زراعی، از مناطق شاخص این استان به شمار میرود.
مشکان که به عنوان زادگاه بونصر مشکان، استاد ابوالفضل بیهقی و از چهرههای نامدار تاریخ ادب فارسی شناخته میشود، در شمال ایستگاه راهآهن خوشاب، ۲۱ کیلومتری سلطانآباد، ۵۵ کیلومتری سبزوار، ۸۰ کیلومتری نیشابور و ۱۱۵ کیلومتری قوچان قرار دارد. بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت این شهر سه هزار و ۵۴۰ نفر در قالب ۷۱۲ خانوار بوده است.
این منطقه به واسطه موقعیت جغرافیایی مناسب و منابع آبی شامل ۲۳ حلقه چاه عمیق، چهار حلقه چاه نیمهعمیق، یک رودخانه دائمی و ۲۷ روستا، از ظرفیتهای قابل توجهی در بخش کشاورزی برخوردار است. تولید زعفران، پسته و به ویژه خربزه محلی مشکان از مهمترین محصولات این منطقه محسوب میشود.
خربزه محلی مشکان که با نام «محولاتی» شناخته میشود، دارای پوست سبز ضخیم، گوشت نارنجی، بافتی ترد و طعمی بسیار شیرین است و به دلیل ماندگاری بالا و کیفیت مطلوب، از بازارپسندی ویژهای برخوردار است.
سطح زیر کشت این محصول در سالهای اخیر حدود ۲۸۰ هکتار بوده و میانگین عملکرد آن در مزارع آبی به ۱۸ تن در هکتار میرسد. مقاومت در برابر کمآبی، خشکی، شوری و همچنین مقاومت نسبی در برابر مگس خربزه از مهمترین ویژگیهای این رقم بومی به شمار میرود.
کشت خربزه محلی مشکان در اردیبهشت و خرداد انجام میشود و برداشت آن از اواخر مرداد آغاز شده و تا پایان مهرماه ادامه دارد. بخش عمده محصول نیز در شهرستانهای همجوار به فروش میرسد.
در گذشته این محصول عمدتاً به صورت دیم و وابسته به بارندگی و سیلابها کشت میشد و از کیفیت و عملکرد بالاتری برخوردار بود، اما در سالهای اخیر به دلیل کاهش بارندگی، تغییرات اقلیمی، شور شدن آب چاهها و افت کیفیت خاک، کشت آن بیشتر به صورت آبی انجام شده و سطح زیر کشت و میزان تولید کاهش یافته است.
کارشناسان بر این باورند که با انجام مطالعات تخصصی درباره شرایط مناسب خاک و آب، اصلاح و تولید بذر استاندارد این رقم بومی و همکاری با مراکز تحقیقاتی بخش کشاورزی، میتوان زمینه افزایش عملکرد، حفظ ویژگیهای کیفی و توسعه کشت این خربزه ارزشمند را فراهم کرد. در حال حاضر کشاورزان منطقه تنها از بذر خودمصرفی استفاده میکنند و بذر اصلاحشده این رقم در بازار موجود نیست.
مشکان علاوه بر ظرفیتهای کشاورزی، در حوزه صنایع دستی نیز جایگاه ویژهای دارد؛ بهگونهای که فعالیت کارگاههای متعدد سراجی، این شهر را به یکی از قطبهای تولید کیف در منطقه تبدیل کرده است.