
رئیس هیأت مؤسس و هیأت امنای دانشگاه آزاد اسلامی با تأکید بر ضرورت مقابله با آپارتاید علمی، تدوین منشور جهانی عدالت علمی، توسعه همکاریهای بینالمللی و حمایت از دسترسی آزاد به دانش را از راهکارهای مقابله با انحصار علمی دانست.
به گزارش نبض ایران، دکتر علیاکبر ولایتی، رئیس هیأت مؤسس و هیأت امنای دانشگاه آزاد اسلامی، در پیامی به پنجمین کنفرانس بینالمللی ائتلاف جهانی علیه آپارتاید علمی، با تأکید بر ضرورت مقابله با تبعیض و انحصار در عرصه علم و فناوری، تصریح کرد: علم سرمایه مشترک بشریت است و هیچ ملت یا دانشمندی نباید به دلیل ملیت، نژاد، دین، زبان یا دیدگاه سیاسی از حق آموزش، پژوهش و مشارکت در پیشرفت علمی جهان محروم شود.
این کنفرانس به همت مجمع جهانی صلح اسلامی، روز ۱۹ آبانماه و به مناسبت روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه برگزار شد.
ولایتی در این پیام، آپارتاید علمی را پدیدهای فراتر از مناسبات دانشگاهی و مرتبط با ساختار قدرت در نظام بینالملل و تلاش برای انحصار دانش و فناوری دانست.
وی با اشاره به آثار تحریمها و درگیریهای نظامی بر فعالیت دانشگاهها و مراکز پژوهشی اظهار کرد: محدودیت دسترسی به تجهیزات آزمایشگاهی، نرمافزارهای تخصصی، منابع علمی و مواد اولیه پژوهش، در کنار آسیبهای ناشی از جنگ، نشان میدهد که علم و دانشگاه بیش از هر چیز به صلح، امنیت و همکاری بینالمللی نیازمندند؛ با این حال جامعه علمی ایران با اتکا به ظرفیت انسانی خود مسیر آموزش و تولید دانش را ادامه داده است.
رئیس هیأت مؤسس و هیأت امنای دانشگاه آزاد اسلامی همچنین با اشاره به جایگاه علم در تعالیم اسلامی و آغاز وحی با فرمان «اقرأ»، تأکید کرد که در منطق قرآن، دانش نعمتی الهی و ظرفیتی انسانی است، نه امتیازی انحصاری برای یک قوم یا ملت. به گفته وی، آموزههای اسلامی درباره کرامت انسان، نفی برتریجویی قومی و رعایت عدالت، هرگونه تبعیض و محرومسازی در عرصه علم را مردود میداند.
وی میراث علمی ایران و تمدن اسلامی را نیز گواهی بر ماهیت فرامرزی دانش دانست و از نقش دانشمندانی همچون ابوریحان بیرونی، خوارزمی، ابنسینا، زکریای رازی و خواجه نصیرالدین طوسی در پیشرفت ریاضیات، پزشکی، نجوم و فلسفه یاد کرد.
ولایتی خاطرنشان کرد که تمدن اسلامی تنها ناقل دانش گذشته نبود، بلکه با نوآوریهای مستقل، سهم مهمی در گسترش علوم و انتقال آن به دیگر تمدنها داشته است.
در بخش دیگری از این پیام، محرومکردن دانشمندان از حضور در کنفرانسهای بینالمللی، محدودیت انتشار آثار و دسترسی به پایگاههای علمی، قطع همکاریهای دانشگاهی، جلوگیری از انتقال تجهیزات و فناوریهای غیرنظامی و تبعیض در اعطای فرصتهای مطالعاتی از جمله مصادیق آپارتاید علمی عنوان شده است.
ولایتی با اشاره به آسیبدیدن سایت اصلی انستیتو پاستور تهران در جریان حملات نظامی، بر ضرورت مصونیت مراکز علمی، پژوهشی و درمانی از منازعات نظامی تأکید کرد.
وی پیوند علم با قدرت سیاسی و اقتصادی، نگاه سلطهگرایانه به کشورهای در حال توسعه، استفاده سیاسی از تحریمها، رقابتهای ژئوپلیتیکی و بیتوجهی به عدالت در توزیع فرصتهای علمی را از عوامل گسترش این پدیده برشمرد و احیای معنویت و جهانبینی توحیدی را نیز برای شکلگیری الگویی عادلانه از پیشرفت ضروری دانست.
پیشنهادهای ولایتی برای مقابله با آپارتاید علمی
در این پیام، تدوین منشور جهانی عدالت علمی، ایجاد سازوکار مستقل برای پایش و مستندسازی موارد تبعیض، گسترش همکاریهای علمی میان کشورهای جهان اسلام، حمایت از دسترسی آزاد به دانش، پشتیبانی از پژوهشگران آسیبدیده، مصونسازی فعالیتهای علمی و درمانی غیرنظامی از محدودیتهای سیاسی، تقویت دیپلماسی علمی و افزایش سرمایهگذاری در آموزش و پژوهش بهعنوان راهکارهای عملی مقابله با آپارتاید علمی پیشنهاد شده است.
ولایتی در پایان تأکید کرد که مبارزه با آپارتاید علمی باید به مطالبهای جهانی و فراتر از مرزهای سیاسی تبدیل شود؛ چراکه همانگونه که تبعیض علیه دانشمندان ایرانی محکوم است، محرومسازی دانشمندان فلسطینی، آفریقایی، آسیایی، اروپایی و سایر ملتها نیز به همان اندازه مردود است.
وی با تأکید بر ضرورت تفکیک نقد سیاستهای دولتها از محرومسازی مردم و جامعه دانشگاهی آنها، خاطرنشان کرد: «علم باید پلی میان ملتها باشد، نه دیواری برای جدایی آنان؛ وسیلهای برای کاستن از رنج انسانها، نه ابزاری برای سلطه و محرومیت، و در خدمت عدالت و صلح باشد، نه تبعیض و انحصار.»