
همایش بینالمللی «جهان عاری از خشونت از منظر حقوق بینالملل و ادیان توحیدی» با حضور استادان دانشگاه، حقوقدانان و پژوهشگرانی از هشت کشور جهان در دانشگاه دولتی ایروان برگزار شد؛ رویدادی علمی و فرهنگی که با محوریت گفتوگوی حقوقی و بینادیانی، ظرفیتهای حقوق بینالملل و ارزشهای مشترک ادیان توحیدی را برای مقابله با خشونت و تحقق صلح پایدار مورد بررسی قرار داد.
به گزارش نبض ایران، همایش بینالمللی «جهان عاری از خشونت از منظر حقوق بینالملل و ادیان توحیدی» با همت مؤسسه بینالمللی تقارب فرهنگها و همکاری دانشگاه دولتی ایروان، در چارچوب فعالیتهای مرتبط با مجمع جهانی تقارب، در تالار همایشهای دانشگاه دولتی ایروان برگزار شد.
این رویداد با حضور استادان و نخبگان حقوق بینالملل از ایران، ارمنستان، روسیه، لبنان، ترکیه، استرالیا، فرانسه و قزاقستان برگزار شد. خلیل شیرغلامی، سفیر جمهوری اسلامی ایران در ارمنستان، اعضای هیئترئیسه دانشگاه ایروان، استادان حقوق، الهیات و علوم سیاسی و جمعی از دانشجویان نیز در این همایش حضور داشتند.
شرکتکنندگان در این رویداد، راهکارهای حقوقی مهار خشونت، مسئولیت دولتها و نهادهای بینالمللی در قبال قربانیان منازعات و ظرفیت ارزشهای مشترک دینی و فرهنگی برای تقویت صلح مبتنی بر عدالت را بررسی کردند.
تأکید معاون دانشگاه ایروان بر نقش دانشگاهها در دیپلماسی علمی
در ابتدای این همایش، معاون دانشگاه دولتی ایروان با خوشامدگویی به هیئتهای شرکتکننده، بر نقش دانشگاهها و مراکز علمی در گسترش صلح، تقویت گفتوگوی بینافرهنگی و توسعه دیپلماسی علمی تأکید کرد.
وی دانشگاه دولتی ایروان را یکی از قدیمیترین کانونهای علمی منطقه قفقاز دانست و اعلام کرد این دانشگاه آمادگی دارد بستری برای همکاریهای مشترک پژوهشی در حوزه حقوق بینالملل، اخلاق و گفتوگوی ادیان فراهم کند.
معاون دانشگاه ایروان همچنین با اشاره به تجربههای تاریخی منطقه گفت همزیستی پیروان ادیان و اقوام مختلف، تنها از مسیر شناخت متقابل و احترام به تنوع فرهنگی امکانپذیر است و دانشگاهها در این زمینه مسئولیتی مستقیم بر عهده دارند.
سفیر ایران: صلح پایدار در گرو تقدم قانون بر قدرت است
خلیل شیرغلامی، سفیر جمهوری اسلامی ایران در ارمنستان، در سخنانی بر ضرورت اجرای عادلانه و بدون تبعیض حقوق بینالملل تأکید کرد و گفت مشکل جهان امروز بیش از آنکه کمبود قانون باشد، فاصله میان تعهد به قانون و پایبندی عملی به آن است.
وی با اشاره به حملات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران و جانباختن غیرنظامیان، از جمله دانشآموزان و معلمان مدرسه شجره طیبه میناب، بر ضرورت حمایت از غیرنظامیان، پاسخگو کردن عاملان نقض حقوق بینالملل و مقابله با استانداردهای دوگانه تأکید کرد.
سفیر ایران همچنین با یادآوری حق ذاتی دفاع مشروع کشورها بر اساس ماده ۵۱ منشور ملل متحد تصریح کرد: صلح پایدار زمانی تحقق مییابد که قانون بر قدرت مقدم باشد، عدالت گزینشی نباشد و کرامت انسان در هیچ شرایطی نادیده گرفته نشود.
دبیر همایش: نظام حقوق بینالملل به پشتوانه اخلاق و ارزشهای مشترک نیاز دارد
فریدون باقری، دبیر همایش بینالمللی جهان عاری از خشونت، در سخنانی به تشریح اهداف، محورها و ضرورت برگزاری این رویداد پرداخت.
وی با اشاره به جایگاه واژه «سلام» در فرهنگ و ادبیات ایران، آن را حامل مفاهیمی همچون امنیت، آرامش و پرهیز از آزار دیگران دانست.
باقری اظهار کرد مؤسسه بینالمللی تقارب فرهنگها این همایش را با این باور برگزار میکند که نظام حقوق بینالملل بدون پشتوانه اخلاق و ارزشهای مشترک ادیان توحیدی، در مهار خشونت با ناکامی روبهرو خواهد شد.
وی با اشاره به گسترش خشونت سیاسی، تروریسم و جنگ در سالهای اخیر افزود امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازخوانی مفهوم صلح بر پایه عدالت، کرامت انسانی و مدارا هستیم و ادیان توحیدی در کنار اصول حقوقی میتوانند زبان مشترکی برای این بازخوانی فراهم کنند.
دبیر همایش، مبانی نظری نفی خشونت در حقوق بینالملل، آموزههای صلح در ادیان توحیدی، نقش نخبگان و دانشگاهها در پیشگیری از افراطگرایی و مسئولیت دولتها و نهادهای بینالمللی در قبال قربانیان خشونت را از محورهای اصلی این دوره اعلام کرد.
سید ضیاء هاشمی: فرهنگ سوداگر از محرکهای جنگهای معاصر است
دکتر سید ضیاء هاشمی، معاون علمی، فرهنگی و اجتماعی معاون اول رئیسجمهور و عضو هیئت علمی گروه جامعهشناسی دانشگاه تهران، در سخنرانی خود با عنوان «فرهنگ؛ منادی صلح یا محرک جنگ؟» به تبیین نسبت فرهنگ با صلح و جنگ پرداخت.
وی ارزشهای فرهنگی مشترک را بنیان صلح و همزیستی مسالمتآمیز دانست و اظهار کرد صلح و جنگ هر دو محصول کنش انسانی و اجتماعیاند و این کنشها همواره در بستر فرهنگ شکل میگیرند.
هاشمی افزود تعارضهای فرهنگی هنگامی که تحت فشار واگرایی منافع سیاسی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی قرار میگیرند، جوامع را به سمت رویارویی سوق میدهند.
به گفته وی، فرهنگی که از اخلاق و انصاف تهی باشد و بر سودجویی و ارزشهای ناسازگار با عدالت و کرامت انسانی استوار شود، زمینه تجاوز به دیگران را فراهم میکند.
این استاد جامعهشناسی، فرهنگ سوداگر و تجارتپیشه را از محرکهای اصلی جنگهای معاصر دانست؛ فرهنگی که ارزشهای انسانی را قربانی منافع مادی میکند و قدرت سیاسی، نظامی، اقتصادی و رسانهای را علیه ملتها به کار میگیرد.
وی در مقابل، ادیان توحیدی را منادیان صلح و مدافع کرامت انسان و عدالت معرفی کرد و گسترش گفتوگوی فرهنگی و تعامل اجتماعی در چارچوب ارزشهای مشترک بشری را راه برونرفت از بحران خشونت دانست.
الهام امینزاده: سکوت در برابر نقض قواعد بینالمللی مسئولیتآور است
دکتر الهام امینزاده، معاون سابق رئیسجمهور و عضو هیئت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، با موضوع مسئولیت بینالمللی پیشگیری و حل منازعات منطقهای و جهانی به بررسی کارآمدی نظام حقوق بینالملل پرداخت.
وی گفت با وجود قواعد حقوقی در عرصه جهانی، تفاوت اهداف و منافع، رقابتها و سلطهطلبیها همچنان به تنش و منازعه میان کشورها دامن میزند؛ منازعاتی که نخستین قربانی آن جان و مال انسانهاست.
امینزاده با اشاره به فصل ششم منشور ملل متحد درباره حلوفصل مسالمتآمیز اختلافات و دیگر اسناد بینالمللی، این پرسش را مطرح کرد که چرا با وجود چنین سازوکارهایی، جهان همچنان شاهد فجایع انسانی و نقض گسترده قواعد بینالمللی است.
وی همچنین درباره مسئولیت سازمانهای بینالمللی و کشورهای دارای ظرفیت اثرگذاری در جلوگیری از بحرانها گفت نهادهایی که با ابزارهای در اختیار خود قادر به جلوگیری از وخامت اوضاع هستند، اما در انجام وظایف خود انفعال نشان میدهند، ممکن است در قبال ترک فعل خود دارای مسئولیت بینالمللی باشند.
این استاد دانشگاه در پایان، هزینهساز کردن نقض قواعد بینالمللی را از الزامات تحقق صلح پایدار دانست.
حقوقدان لبنانی: جنگ به قاعده و صلح به استثنا تبدیل شده است
دکتر حسن جونی، استاد دانشگاه بیروت و حقوقدان لبنانی، با اشاره به شمار بالای منازعات نظامی بینالمللی و جنگهای داخلی، وضعیت کنونی جهان را از منظر نسبت میان جنگ و صلح مورد بررسی قرار داد.
وی با طرح این پرسش که آیا خشونت در ذات انسان قرار دارد یا انسان اساساً صلحطلب و امنیتخواه است، بر ضرورت بررسی علمی و فلسفی ریشههای خشونت تأکید کرد.
جونی با استناد به آمارهای مورد اشاره در سخنرانی خود، هزینههای نظامی و تجارت جهانی تسلیحات را از عوامل نشاندهنده گسترش ساختاری منازعات دانست و ریشه خشونت را در بهرهکشی انسان از انسان و گسترش این الگو در روابط میان کشورها جستوجو کرد.
وی در بررسی منازعات بیندولتی به بند ۴ ماده ۲ منشور ملل متحد و ممنوعیت توسل به زور در روابط بینالملل اشاره کرد و گفت بیاعتنایی برخی دولتها به این قواعد میتواند به تجاوز، اشغال سرزمین دیگران و شکلگیری مقاومت منجر شود.
این استاد دانشگاه همچنین نابرابری در توزیع ثروت جهانی را از زمینههای بروز منازعات داخلی دانست و بر ضرورت مطالعه میانرشتهای رابطه صلح و خشونت با بهرهگیری از ظرفیتهای روانشناسی، جامعهشناسی، انسانشناسی، علوم سیاسی و حقوق تأکید کرد.
غمامی: بیکیفرمانی مرتکبان جنایات بینالمللی باید پایان یابد
دکتر سید محمدمهدی غمامی، دانشیار حقوق عمومی دانشگاه امام صادق(ع) و معاون وزیر دادگستری، حمایت حقوقی از غیرنظامیان در برابر جنایات بینالمللی را مبتنی بر سه محور پیشگیری، تعقیب کیفری و جبران خسارت دانست.
وی با اشاره به کنوانسیونهای چهارگانه ژنو، اصول تفکیک، تناسب و احتیاط و نقش دیوان کیفری بینالمللی اظهار کرد گزینشی عمل کردن در اجرای عدالت، نفوذ سیاسی قدرتهای بزرگ و فقدان ضمانت اجرای مؤثر، کارآمدی سازوکارهای موجود را محدود کرده است.
غمامی حملات مضاعف به مجروحان و امدادگران را از مصادیق بارز جنایت جنگی دانست و بر ضرورت برخورداری قربانیان از حق دسترسی به اطلاعات، مشارکت در فرایند دادرسی، حق دانستن حقیقت و دریافت غرامت فردی و جمعی تأکید کرد.
وی تقویت صلاحیت جهانی، پیوند عدالت کیفری با عدالت انتقالی و پایان دادن به مصونیت ناقضان حقوق بینالملل را از الزامات حمایت مؤثر از قربانیان عنوان کرد.
محسنزاده: بحران حقوق بینالملل، بحران اجراست نه کمبود قانون
احمد علی محسنزاده، حقوقدان و مدرس دانشگاه، با بررسی چالشهای حقوقی و ساختاری اجرای معاهدات بینالمللی در منازعات مدرن، بر فاصله میان قواعد موجود و واقعیتهای میدانی جنگهای معاصر تأکید کرد.
وی با اشاره به تغییر چهره جنگ و گسترش جنگهای نامتقارن، حضور گروههای مسلح غیردولتی، استفاده از پهپادها و حملات سایبری به زیرساختهای حیاتی را از ویژگیهای منازعات جدید برشمرد.
به گفته وی، نبود سازوکار الزامآور و بیطرف برای تعقیب ناقضان و کمرنگ شدن اصل تفکیک میان نظامیان و غیرنظامیان در سایه فناوریهای نوین و برخوردهای گزینشی، از عوامل اصلی ناکارآمدی نظام حقوقی بینالمللی است.
محسنزاده همچنین تعارض میان حاکمیت ملی و مداخله بشردوستانه، ابهام در مسئولیت کیفری بازیگران غیردولتی، سیاستهای دوگانه و حق وتو را از موانع اعتماد به نظام بینالمللی دانست.
وی تأکید کرد گذار از صلح شکننده به صلح پایدار و قانونمحور، به سازوکار نظارتی مستقل و دائمی، تقویت دیوان کیفری بینالمللی و روزآمدسازی پروتکلهای حقوقی متناسب با جنگ سایبری، سلاحهای خودگردان و حملات پهپادی نیاز دارد.
محسن اسماعیلی: برهمزدن امنیت مردم، نبرد با خداست
دکتر محسن اسماعیلی، استاد حقوق دانشگاه تهران و معاون راهبردی و پارلمانی رئیسجمهور، در سخنرانی خود با تأکید بر جایگاه صلح و امنیت در آموزههای ادیان توحیدی، حفظ امنیت را یکی از اهداف اساسی تعالیم دینی معرفی کرد.
وی با اشاره به آموزههای اسلامی گفت ایجاد ناامنی و ترساندن مردم با توسل به سلاح، در تعالیم قرآن کریم اقدامی بهشدت نکوهیده است و سلب آرامش از انسانها، حتی افراد غیرمسلمان، با مبانی اخلاقی و دینی سازگار نیست.
اسماعیلی همچنین با اشاره به اصول حقوق بینالملل و منشور ملل متحد، بر ممنوعیت استفاده یا تهدید به استفاده از خشونت علیه دیگر کشورها تأکید کرد.
وی همبستگی پیروان ادیان توحیدی را ضروری دانست و با اشاره به آموزههای حضرت مسیح(ع) و پیامبر اسلام(ص)، محبت، توجه به دیگران و مسئولیت اجتماعی را از مشترکات مهم ادیان معرفی کرد.
معاون راهبردی و پارلمانی رئیسجمهور در پایان ابراز امیدواری کرد این کنفرانس گامی در مسیر گسترش گفتوگو و همکاری میان پیروان ادیان باشد و از آمادگی برای میزبانی شرکتکنندگان در ایران در آینده نزدیک سخن گفت.
استاد حوزه و دانشگاه: صلح واقعی بدون عدالت و مقابله با ظلم محقق نمیشود
حجتالاسلام والمسلمین حاجی ابوالقاسمی در سخنرانی خود به بررسی نسبت میان صلح، عدالت و ظلمستیزی در الهیات ادیان توحیدی پرداخت.
وی گفت ادیان توحیدی از مهمترین منابع معنایی و اخلاقی برای مقابله با خشونت هستند، اما محدود کردن نقش آنها به دعوت عمومی به آرامش و پایان مخاصمات، تصویری ناقص از رسالت دینی ارائه میکند.
این پژوهشگر حوزه دین با تأکید بر اینکه صلح مطلوب در منطق ادیان توحیدی صرفاً به معنای توقف جنگ نیست، عدالت، کرامت انسانی، حمایت از قربانیان و مقابله با ظلم را از ارکان اساسی صلح پایدار دانست.
وی آموزههای مشترک اسلام، مسیحیت و یهودیت از جمله عدالت، حرمت جان انسان، رحمت، حمایت از مستضعفان و مسئولیت اجتماعی را ظرفیتهایی مهم برای مقابله با خشونت معرفی کرد.
ابوالقاسمی در تشریح الگوی «مسئولیت ادیان در قبال صلح عادلانه»، پنج مرحله را مورد تأکید قرار داد: عدالتخواهی و تشخیص ظلم، ایستادگی در برابر تجاوز، حمایت از مظلوم، مهار و پایان دادن به خشونت و در نهایت ایجاد صلح و آشتی عادلانه.
وی تأکید کرد ادیان توحیدی نهفقط دعوتکننده به صلح، بلکه کنشگران اخلاقی صلح عادلانه هستند و مسئولیت آنها فراتر از توقف جنگ، به مقابله با زمینههای ظلم و بازسازی روابط انسانی گسترش مییابد.
پژوهشگر ارمنی: اندیشه مدارا از کوروش تا ادبیات فارسی تداوم داشته است
دکتر وارطان وسکانیان، رئیس گروه ایرانشناسی دانشکده شرقشناسی، با بررسی ریشههای تاریخی اندیشه مدارا در فرهنگ ایرانی، همزیستی مسالمتآمیز و پذیرش دیگری را از ویژگیهای تداوم تمدنی ایران دانست.
وی با اشاره به استوانه کوروش بهعنوان نمادی از این نگرش در ایران باستان و ادبیات کلاسیک فارسی بهعنوان جلوهای از تکامل آن در دوره اسلامی، گفت احترام به انسان و زندگی مسالمتآمیز اقوام و پیروان آیینهای مختلف، در طول تاریخ در اندیشه ایرانی حضور داشته است.
این پژوهشگر ارمنی با تأکید بر نقش ادبیات فارسی در تثبیت فرهنگ مدارا، پیوستگی تاریخی سنت تمدنی و فرهنگی ایران را ظرفیتی ارزشمند برای گفتوگو و صلحسازی در جهان امروز توصیف کرد.
برگزاری پنلهای تخصصی و رونمایی از مجموعه مقالات
در بخش تخصصی همایش، دو پنل با محورهای حقوق بینالملل و گفتوگوی بینادیانی با حضور سیدمحمد حسینی و جمعی از کارشناسان و صاحبنظران برگزار شد.
در این نشستها، موضوعاتی از جمله ظرفیت معاهدات بینالمللی برای مهار خشونت، نسبت عدالت و صلح در اسلام و مسیحیت، نقش رسانهها در بازتولید یا مهار خشونت و تجربههای منطقهای همزیستی دینی مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
همچنین در حاشیه این مراسم، از کتاب مجموعه مقالات و گفتارهای نخستین همایش «صلح و جهان عاری از خشونت در اصول حقوقی و ارزشهای مشترک فرهنگی» رونمایی شد؛ اثری دوزبانه به زبانهای فارسی و انگلیسی که منتخبی از مقالات و سخنرانیهای ارائهشده در دوره گذشته همایش، برگزارشده در دانشکده حقوق دانشگاه تهران، را در بر میگیرد.
بر اساس اعلام دبیرخانه، چکیده مقالات ارائهشده در همایش ایروان نیز پس از داوری در قالب مجموعه مقالات منتشر خواهد شد.
بیانیه پایانی این رویداد بر استمرار گفتوگوهای علمی، ایجاد شبکهای از حقوقدانان و رهبران دینی حامی صلح و برگزاری دوره بعدی همایش در تهران تأکید داشت.
این همایش در پایان با اهدای لوح تقدیر به استادان شرکتکننده و ثبت عکس یادگاری هیئتهای علمی به کار خود پایان داد.